Arkadiusz Pawłowski poleca…

najezęściej stanowia własność wszystkieh mieszkańców wioski. Wędki ieh, z kawałka twardego drzewa, opatrzonego ostremi i haczysterni kościami, bywaja także wyrabiane i z perłowej maciey. Szpagat na którym wędka wisi jest dobrze skręcony i bardzo moeny.

Pirogi ieh, zwane wafra, godne są uwagi dla rzeźby jaka bywają ozdobione. Mieszkańcy półnoeni, którzy w ciągu częstych z Europejezykami stosunków otrzymali od nieh mnóstwo narzędzi zelaznych, zaniedbuja dziś budowania łodzi. Najezęściej lekkie te łodzie wydrązane bywają w jednym pniu drzewa, i mają zwykle 40 stóp' długości. Mierzyliśmy z nieh jedną niedaleko Kauera: zrobiona była z jednej sztuki, i miała 60 stóp długości, 3 głębokości, a 4 szerokości. Malują je czerwono i ozdabiają piórami ptasie- mi, pozawieszanemi u brzegów w regularne fcstony. Tył łodzi wznosi się do czterech stóp i ozdobiony jest allegorycznemi rzeźbami, nad któremi znajduje się wyobrażenie człowieka trzymającego w prawej ręce lingatn; przód zajmuje okropna głowa z oczyma z perłowej maciey, z z której wychodzacy język nadzwyczajnej długosci , ma oznaczać zaczepną odwagę tych lu- aów i pogardę nieprzyjacioł. Pirogi te na długość pomieście mogą czterdziestu wioslarzy; zawsze prawie są pojedyneze, nie połączone z sobą, a wiosła których używają do ieh posuwania, zwane oe, zakończone są bardzo ostremi

gładkiego i bardzo twardego. Krajowcy mający sobie powierzoną obronę hippahów opalisado- wanych, (wiadomo że te wioski znajdują sie zawsze na szczytach urwistych i niedostepnych wzgórzów), spuszczają na oblegajacych grad wielkieh kamieni; ale najczęściej odpierają ieh napady za pomocą długieh i.bardzo ostrych włóczni, które mają zwykle od piętnastu do dwudziestu stóp a niekiedy więcej długości.

Przystań wyspami napełniona, leząca w części półnoenej Nowej Zelandji, jest dogodna do zawijania dla okrętów żeglujących po Wielkim Oceanie; i dla tego bardzo jest uczęszczana przez okręty angielskie i amerykańskie trudniące si{ połowem wielorybów. Liezne pokolenia mieszkające nad jej brzegami, połączone z sob^ związkami rodzinnemi, uczuły tę niezmierną korzyść jakąby mieć mogły z posiadania strzelb i prochu; za te więc tylko przedmioty sprzedają świeże żywności europejskim okrętom które do nieh za- wijają, a liezba muszkietów jakie już posjadaja^ dozwala im prowadzenia korzystnie wojny z są- siedzkiemi pokoleniami, i napadania na hippa- hi w znacznej nawet odległości do koła leżące. Ze wszystkieh wynalazków europejskieh broń o- gnista zdała im się być najszczytniejszym i najbardziej zdumiewającym; ten tylko jeden wynalazek ma u nieh zalete.

Nie rozumieliśmy nigdy togo wyrazu dziki, vr takiem znaczenia jak jest w Europie używany,
tfla nazwania ludów nieposuwających się w cywilizacji. Wseyscy ci dziey maja religję,,jakkolwiek ta jest dziwaczna i niezgrabną; uzftają władzę wyższa; inają wyobrazenia towarzyskie od dawnego bardzo czasu przyjęte; uprawiaja sztuki nadobne; wymieniaja wszelkie płody swej ziemi i znają ich, własności. Porównajmyż więc tych mniemanych dzikich z naszymi wieśniakami?— Nowo-Zelandjanie posiadają sztuki nadobne; nie te co zależą na. wznoszeniu piramid, budowaniu pałaców- i nadawaniu na płótnie życia najpiękniejszym historji wydarzeniom; ale te jakie są w stanie uprawiać przez podanie, przy szczupłej liezbie środków pomoeniezych jakie im są znajome. Owoce te spokojnych chwil życia, to umysłu ukształeenie, to moralne cywilizacji udoskonalenie, nie zdawały się być zgodnemi z wojowniezemi obyczajami i skłonnością do niszczenia ludom tym właściwą, a wszelako postąpili oni wyżej nierównie w śpiewie, rzeźbie i poezji, aniżeli w sztukach bezpośrednio pierwszym potrzebom życia pożytecznych.

sławniejszych romansów naszych (*), a ieh twardych fibrów nie mogły wzruszyć owe śpiewy marsowe, które unoszą i elektryzują Europejezyka. Wszelako, gdyby tym zimnym i obojetnym ludziom zanucono ieh śpiew wojenny, wściekłość i dzikie uniesienie opanowałyby ieh natychmiast; tak nie zbitą jest ta prawda, iż vsjiu- innienia i wyobrażenia miejscowe łacza się z wrażeniem jakie muzyka na człowieku sprawia. Wicksza cześć ieh śpiewów brzmi o przedmio- taeh bardzo rozwiązłych, ale mówiąc nawiasem, czyliż gust ten dosyć wydatny i.powszechny pomiędzy ludźmi, »ie został jedynie ubarwiony między ludami ucywilizowanemi bliehtrem alluzji i dwuznaczników? Zelandjanie, podobnie jak inne ludy Oceanji, nie przywiązują żadnego wyobrażenia nieuczciwego nazywając rzeczy właści- wem imieniem, co jednak nie obudza tak jak u nas, tych poruszeń gwałtownych i nieskromnych, które patłumia wędzidło przyzwoitości, wcale ieh jednakże nie niszcząe.

Taniec ieh zwaoy heida jest pantomina, w której aktorowie rzadko zmieniają miejsce, a która składa się z giestów albo poruszeń. członków z największa wykonywanych precyzją; naj- pospolieiej jednak młodzi wojowniey stawają o- bok siebie długi tworząc szereg; jeden z nich spiewa wyrazy, którym cały chór tancerzy od-

(*) Znany vodza> spiewu.

Ola dopełnienia przytoczonych wiadomości o poezji i umysłowem ukształeeniu Zelandjan, przytoczymy tu w oryginale małą śpiewkę przełożoną na angielski język przez P. Kendall, mis- sjonarza, który długo przebywał w Nowej Ze- laudji, i zdolniejszy jest jak którykolwiek z kolegów jego do udzielenia nam pewnych i zajmu^ szczegółów Q mniemaniach tych ludów

V. PODRÓŻ z TYFLIS do MEDJOLANU,

przez Konstantynopol, Bulgarję, Serwję, Sławonję, Koryntję, w r. 1828 uskuteczniona.

(Wyciąg z listu P. Scnrzo do Doktora O za n a n M z Ljonu.— Przekład z Włoskiego.)

Po dwudziesto-ośmio miesięcznej podrózy, powróciłem nakoniec do kraju, nie bez doznania niebezpieczeństw, utrudzenia i wszelkiego rodzaju niedostntku. Powracając z Persji do Ty- flis, przejeżdzałem pośród wojsk perskieh i ros- syjskieh, które krwawe staczały z sob..j walki. Dosyć długo zabawiłem w Tyflis. Mieszkałem u Ormjanina, a jadałem u Francuza restauratora nazwiskiem Hangeńn, żołnierza z starej gwar- dji cesarskiej, który dostał się w niewolę podczas kampanji rossyjskiej 1812 roku, w bitwie pod Małojarosławcem.

Tyflis, stoliea Gruzji perskiej', lrży pod.niebem umiarkowanćm i bardzo przyjemnem. Żywności są tam obfite i wybornego gatunku; wina wyrównywsją w dobroci waszym nadrodań- skim. Miasto nie jest bardzo znaczne; liezy o- koło 25,000 mieszkańców rozmaitego wyznania, ale szczególniej Greków, przybyłych z krajów