Arkadiusz Pawłowski poleca…

V 4

gogiee, równie nieskuteczne, niektóre nawet śmieszne, że niepodobna zgadnąć, jak mogą zrządzać poprawę. Leniwe dziecie, na przykład, sadzał do kolebki; uciekajace ze szkoły zawieszał w koszu; krnabrnym wkładał jarzmo na szyję sprzęgając jak wołów, a złośnikom żelazną obrecz cięzkości 4 do 6 funtów; brudnym u- mywano publieznie ręce, nie bardzo łagodnie, bo tarto cegłą; za mniejsze przewinienia zawieszano tabliezki z napisami piotkaoz, swawolnik, wiercieki itd. Rozumie się że takie kary, jako dziwaczne, teraz są zniesione, a zamiast surowości dla złych, która zamiast poprawienia najf częściej tylko rozjątrza, zaprowadzono nagrody dla dfebrych i pilnych. Tych posuwają na wyższe miejsca, wywyższają na monitorów, który zaszczyt uczenia i doglądania dzieciom bardzo pochlebia. . Dają im w nagrode znaczki służące za wexle, których 8 idzie na jeden penny., Dwaj główni monitorowro otrzymują w nieh 4 pense za całotygodniową usługę. Co kwartał następuje wymiana znaków n-a. monetę, za która kupują dla dzieci xiążki, oznpki, koszule, pończochy<, scyzoryki i tym podobne pożyteczne rzeczy. Przy rozdawaniu ieh, nauczyciel z xięgi wywoł-ujeu*- cznrów, zaczynajac od monitorów, którzy wtyni razie mają pierwszeństwo. Gi wybierają naprzod to co im się podoba, nie więcej jednak nad wartość posiadanych znaczków. Po nieb następuje ressta uczniów. Nagrodaonych główni mouito-

t

serce, a przynajmniej postawie człowieka na tym szczeblu udoskonalenia, żeby serce nie miało co zarzucie głowie. Utrzymywano w Grecji, że gady pozbywają się swego jadu, skoro raz u- żyją pokarmu na Helikonie.«

Pominąwszy obszerne opisy uniwersytetów w Cambridge i Oxford, które wiecej z powodu o- ryginalności swojej, jak znakomitości pod wzgledem naukowym są ciekawe, zakończymy rys dzieła iiaszego autora wzmianką o okolieach Londynu. »Okoliee Londynu, mówi on, nie są w ni- czćm podobne do okolie miast zwyczajnych. Dokadkolwiek jedzie się ciągną się długie przedmieścia, które z odległemi niegdyś wioskami si? łączą, a inne w siebie pochłoneły. Wioski te niepodobne także do zwyczajnych wsi, lecz wy- dają się jak najpiekniejsze miasteczka, ozdobione pieknem! domami majętnych bankierów i kupeów, którzy tam od zatrudnień handlowych szukają wytehnienia. Wszędzie prowadzą ocienione drzewami gościńce, a poi* podobne są "flp o- grodów, które dostarczają w obfitości warzyw, owoców j kwiatów dla stoliey. Nie milszego jak wydobyć się z. zaciemnionego dymem i zepsute- mi wyziewami Londynu, na te wesołe i czarujące okoliee, i oddychać świeżem i balsamieznóm ieh powietrzem. Mógłbym tu mnóstwo takieh, miejsc szczegółowo opisać, gdyby szczupły zakres dzieła nie radził mi ograniezyć się tylko

/ '

monit, o 8 mil ang. od miasta odległej; minąwszy zaś wieś tę jeszcze wspanialsze ukazują się widoki. W tej to czarującej krainie znajduje się Pulhaui wiejskie siedlisko biskupów londyńskieh , Kensington, Holland-House, Clare- mont, Windsor^ Hampton, Kew, Twiekenham, Strawberry- Hill, miejsca znakomite pobytem sławnych ministrów, uczonych, lub królów angielskieh.

Opuszczając Londyn, przed nowym rokiem 1824, na jednej z pierwszych stacji widział się autor z gławnym kapitanem Parry, który w ów- czas wybierał się w nową do bieguna półnoenego żeglugę. Opowiadał on, że na wyspie Mel- ville przez pieć miesięcy merkurjusz na wolnem powietrzu zamarzał. Pomimo to jednak żyły tam kaczki, gęsi i reny.

Ostatniem miejscem pobytu autora w Angljł był port i twierdza Docer, gdzie dla niepomyślnego wiatru cały dzień się zatrzymał. »Dover, mówi on, należy do liezby owych pięciu portów (cinques ports), które dawniej wyższość miały nad wszystkiemi nadbrzcźnemi miastami. Obo- . wiazkiem ieh było dostarczać dla obrony kraju okrętów; w skutek czego udarowane były waż- nemi przywilejami. Dziś kiedy utrzymywanie regularnej floty Anglja uznała za konieczną potrzebę, miasta te przestały być tem czem dawniej były. Dover od niepamiętnych wieków u- ważany był Za ważny punkt wojenny, za klucz
i osłonę wyspy od napaści nieprzyjacielskiej'* Znali jogo ważność Normanie, kiedy wznieśli tam obronną twierdze , która z góry nad całym portem panujac i może w każdym razie czynie g« niedostępnym.. Zajmuje ona 35 morgów ziemi : góra na której stoi jest spadzista ku portowi, A ku morzu tak stroma, że wydaje się przepascią która 320 stóp ang. do powierzchni morza wynosi. Jakkolwiek ta twierdza wydaje się trudna do wzięcia zbrojną ręką , nie mogła przecież o* przeć się raz podstepowi. Jeden odważny ju> nak K dwunastu towarzyszami wgramolił się w nocy na jej wały, i krzykiem nabawił takiego stracha załogę, że ta myślac iż całe wojsko ma na karku,'bez dobycia oręża poddała się. Do» Chowano tego podstępnego zdobywcy nazwisko, zwał się Drake. Od strony morza prowadzą do niej schody kute w skale. Chowają tam cieka* we działo, zwane kieszonkowym pistoletem An» ny, które ta królo.wa otrzymała w darze od Holendrów, a z którego , jak oprowadzający zaręczaja , kula miała nieść siedm mil, ang. Leci to należy do Cudów, w które nie każdy wierzy. Miasto Dover Icży^ jali w zaciszu osłonione z trzech stron wysokiemi górami; między niemi najwyższa zowie się skałą Szekspira.«

jest dla czytelnik? przyrzeczenie które zamieścił w końcu, o dziele jakiego możemy się z pod pióra jego spodziewać w Na tem, wyraża się on, kończa się moje uwagi nad Anglją i Szkocją; lecz nie tu koniec wszystkieh moieh przypomnień. Wiele uwag dalszy ieh ciąg stanowie mogących , zostaje jeszcze nie tkniętych, a nie małej sa wagi: tyczą się literatury, rządu, religji i w ogól- .ności ducha narodowego, czego ocenienie i skreślenie ogólnego obrazu jest najtrudniejsze, bo jest wypadkiem zbiegu mnóstwa pojedynezo i wspólnie działających przyczyn, przywiązanych do klimatu , kształtu rządu i tylu innych okoliczności. Dotychczasowe uwagi moje były w większej części tylko szczegółowo i niejako przygotowaniem do nastąpie mających ogólniejszych. Lecz ponieważ z treści swojej, jako do miejsca i czasu nie przywiązane, występują z zakresu podróży, być może (gdybym tylko za wiele nie przyrzekał), źc z czasem osobne dziełko z nieh ułożę,— a przynajmniej posiadane do tego inaterjały pod stosowniejszym, niźliby tu być mogło, kształtem ogłosze.«

Oto jest krótki rys dzieła, które należy bez watpienia do najeelniejszych płodów literatury naszej, i w ręku każdego jej miłośnika znajdo- waćby się powinno. Jakkolwiek staraliśmy sie nie pominąć główniejszych przedmiotów, o których autor wiecej lub mniej obszerna udziela wiadomość, szczupły atoli zakres pisma naszego

wodu raffy, którą »io/.na przebywać jedynie tylko na statkach krajowych zwanych szelingami. Krajowcy nawykli do tego rodzaju zeglugi, bardzo są zręczni w przebywaniu raffy, i byle im okazywać zaufanie oraz dobre zapewnie wynagrodzenie, można być bezpiecznym od wszel* . kiego wypadku.

Jeszczcśmy byli o dwie wielkie lieues od miej- sca zawijania statków, kiedy postrzegliśmy przybywających do nas dwóch Indjan, którzy płynę* li na tratwie z dwóch kawałków drzewa zwiazanych rodzajem trzciny rotang zwanej. Byli oni nadzy, a ciała ieh okrywała lekka. warstwa goli, albo osad z wody morskiej, w której ciągle prawie zostają. Jeden odezwawszy się do kapitana naszego, oddał mu bilet, który z pod czapki wyciagnął. Bilet ten nadesłany był z lądu od kapitana portowego, który obowiązany był za pomocą tych ludzi przeglądać wszelkie okręty pod miastem przepływające. Indjanie ci byli Malajowie: są oni niezmiernie gmiali na morzu, . którego niebezpieczeństwa pokonywają na tych watłych tratwach, zwanych Hatimoron. Wpro. wadzili nas oni do portu.

Miasto Pondiehcry leży na wybrzeżu Koro- in.-md l ii, nad morzem, pod Il%51" szer. półn. a 9Sa 7' dług. wsch. Zbudowane zostało nakładem kompanji franeuzkiej Wschodnio-indyjskiej; zarzadzał osadą gubernator przez króla potwierdzony, oraz to k awana rida nnjwyżsaaz szc-