Arkadiusz Pawłowski poleca…

Prócz osób wyżej wspomnianych poznał autor Roberta Owen, o którego zakładzie w Łanarka w Tomie II Przypomnień wzmiankę uczynił, i przytacza zasady jego do uzaenienia i uszczęśliwienia rodzaju ludzkiego dążące. »Pan Owen, mówi autor, tak jest mocno o dobroczynnym wpływie oświaty na szczęście człowieka przekonany, że uznaje za "rzecz ^niepotrzebną zbijanie zarzutów tych, którzy w jej rozkrzewianiu upatrują niebezpieczeństwo. Przy swoieh widokach moeno obstaje, a 'o poźyteczności swych planówx chociaż zbytnią nowością swoją od naśladowania zrażających, wyraża sic z taką pewnością, źc jednego razu wyliezając z przyjęcia ieh wyniknąć mogące korzyści, dodał na końcu w zapale, iż gdyby.cztery lub pięć tysiecy ludzi zgodziło sie szczerze na rozwiniecie jego zamysłów, a w kilkanaście lat mogłyby w Europie zajść tak wielkie zmiany, jakieh Napoleon sam z całą. swoją potegą nie byłby mógł uskutecznie.w

Zajmującym jest obraz poczciwych Kwakrów , jaki autor w osobach Willjama Allen i Pani Fry przedstawia. Przytoczmy kilka słów autora jakie wzgledem pierwszego zamieścił: »W Londynie opiekowałsie szkołami Lankastra, który był także z grona Kwakrów* i cieszył się (bo ludzi tak uczciwych jak on,.'wsBjstLo dwbre cieszy)
usłyazawszy odemnie * że w naszym kraju mieliśmy szkółki urządzone podług Lankastra metody; lecz gdym nie mógł inu wtedy dać dokładnej » pieh wiadomości, prosił mnie o przysłanie mu rapportu o ieh stanic. Czyli! to tehnie samo- lubstwem, o jakie Anglików zwykle obwiniaja? Jeśli mamy sądzie Q iloścj samolubnych uczuć w jakim narodzie, niepowinniśmyź.uważać oraz liczby dobroczynnych zakładów, które o wylaniu 8J? dla dobra ludzkości są najlepszym dowodem?, A gdzież tych zakładów większa znajduje się liczby i większa rozmaitość, jeżeli nie w Anglji ? Jakiż narod może wskazać o4 razu takie osoby i z taka gorliwoscia poświęcające się dla dobra bliźniego, jak Pani Fry, Owen i Allen? A nie lieze, tu jeszcze filantropów, którzy ieh poprzedzili, ani innych szlachetnie myślących współczesnych, ktqrzy stanowią rozległe ogniwa tegoż, samego, łańcucha ludzkości. Jeśli gdzie znajdują się zakłady dobroczynne, nie sąź one naśladowaniem angielskieh, i nie dałaż do nieh Anglja pierwszych myśli i popędu ? Biorąc rzecz z tych stanowisk, okaże się dostatecznie, jak powyzszy zarzut przeciw samolubstwu narodu angielskiego wymierzony jest bezzasadny m,« W Nen>ington zviedził autor wraz , zWilljamcn Allen, zakład osady dla ubogieh^ który dopiero był w początkach, swoieh, i pod jego dozór był oddany.