Arkadiusz Pawłowski poleca…

gładkiego i bardzo twardego. Krajowcy mający sobie powierzoną obronę hippahów opalisado- wanych, (wiadomo że te wioski znajdują sie zawsze na szczytach urwistych i niedostepnych wzgórzów), spuszczają na oblegajacych grad wielkieh kamieni; ale najczęściej odpierają ieh napady za pomocą długieh i.bardzo ostrych włóczni, które mają zwykle od piętnastu do dwudziestu stóp a niekiedy więcej długości.

Przystań wyspami napełniona, leząca w części półnoenej Nowej Zelandji, jest dogodna do zawijania dla okrętów żeglujących po Wielkim Oceanie; i dla tego bardzo jest uczęszczana przez okręty angielskie i amerykańskie trudniące si{ połowem wielorybów. Liezne pokolenia mieszkające nad jej brzegami, połączone z sob^ związkami rodzinnemi, uczuły tę niezmierną korzyść jakąby mieć mogły z posiadania strzelb i prochu; za te więc tylko przedmioty sprzedają świeże żywności europejskim okrętom które do nieh za- wijają, a liezba muszkietów jakie już posjadaja^ dozwala im prowadzenia korzystnie wojny z są- siedzkiemi pokoleniami, i napadania na hippa- hi w znacznej nawet odległości do koła leżące. Ze wszystkieh wynalazków europejskieh broń o- gnista zdała im się być najszczytniejszym i najbardziej zdumiewającym; ten tylko jeden wynalazek ma u nieh zalete.

Nie rozumieliśmy nigdy togo wyrazu dziki, vr takiem znaczenia jak jest w Europie używany,
tfla nazwania ludów nieposuwających się w cywilizacji. Wseyscy ci dziey maja religję,,jakkolwiek ta jest dziwaczna i niezgrabną; uzftają władzę wyższa; inają wyobrazenia towarzyskie od dawnego bardzo czasu przyjęte; uprawiaja sztuki nadobne; wymieniaja wszelkie płody swej ziemi i znają ich, własności. Porównajmyż więc tych mniemanych dzikich z naszymi wieśniakami?— Nowo-Zelandjanie posiadają sztuki nadobne; nie te co zależą na. wznoszeniu piramid, budowaniu pałaców- i nadawaniu na płótnie życia najpiękniejszym historji wydarzeniom; ale te jakie są w stanie uprawiać przez podanie, przy szczupłej liezbie środków pomoeniezych jakie im są znajome. Owoce te spokojnych chwil życia, to umysłu ukształeenie, to moralne cywilizacji udoskonalenie, nie zdawały się być zgodnemi z wojowniezemi obyczajami i skłonnością do niszczenia ludom tym właściwą, a wszelako postąpili oni wyżej nierównie w śpiewie, rzeźbie i poezji, aniżeli w sztukach bezpośrednio pierwszym potrzebom życia pożytecznych.