Arkadiusz Pawłowski poleca…

N

siacie obyczajów, która tehnie niewiadomościa i grubijaństwćm, najczęściej przepędza czas w próżniaetwie i w tenezas tylko pracuje kiedy go do tego nagląca zniewoli potrzeba: drugi coraz bardziej przemyślny, w miarę jak z pracy swojej coraz więcej zbiera korzyści, doznaje potrzeb cywilizacji i oraz nabywa środków aby im zadosyć uczynił. Umysł jego staje się przychylniejszym dla sztuk i przemysłu europejskiego; siara on się dla swoieh dzieci o wychowanie jakiego młode jego nie miały lata; wreszcie, jest użytecznym, członkiem społeczności. Któz, widząc takową różnieę, nie uzna wazności tej. gałęzi przemysłu co podobne wydaje skutki, i co je sama tylko wydać jest zdolna; bo powtórzyć to muszę, Mcsyk bez kopalni pomimo urodzajności swojej, Iug mógłby zająć miejsca w rzędzie państw ucywi- lizowanych.»

l »Na pobrzczach, płody które my towarami łyp- lonjaluemi zowiemy, mogłyby zawsze wprawdzie dostarczać żywiołu handlowi; przypuściwszy jednak że płody te do najwyzszej już doszły ilości, nigdy jednak nie wystarczą na zamianę wyrobów potrzebnych dla ośmiu miljonów mieszkańców. Wywóz z Mexyku ograniezyłby się wa- nilją i koszenillą których naturalne ma monopo- Ijum, ale w ówczas wyroby w /aminu /a to odbierane z Europy ledwieby dla dwudziestej części ludności wystarczyły. Szczęściem jednak' nie nie kaze wątpie aby kraj ten zagrozony był
zmniejszeniem kopalnych materjałów; owszem, wszystkie poszukiwania przekonywaja, że niewyczerpane posiada zapasy.« ^